Expertise en aanpak
(Online) radicalisering is ons vakgebied. Hier lees je waar we goed in zijn en hoe we werken.
Online radicalisering
Wanneer internet, sociale media en games een jongere steeds verder meenemen naar extreme denkbeelden.
Online radicalisering is een proces. Een jongere komt in aanraking met extreme ideeën, vaak via groepen of personen die aandacht, erkenning en een duidelijk wij-tegenover-zij-verhaal bieden. Dat gebeurt achter het scherm, waardoor ouders en professionals het laat zien.
Radicalisering komt vooral voor tussen ongeveer 14 en 23 jaar, de periode waarin jongeren hun identiteit vormen. Online kunnen ze experimenteren met overtuigingen, buiten het zicht van volwassenen.
Wat online anders maakt
- Snelheid. Ideeën worden snel gedeeld en een jongere kan sneller in nieuwe groepen terechtkomen. Dat kan het proces versnellen (flitsradicalisering).
- Anonimiteit. De drempel om extreme uitspraken te doen of een groep binnen te stappen is lager.
- Echokamers. Alleen bestaande ideeën worden bevestigd en andere meningen worden buitengesloten.
- Ironie. Extremistische boodschappen worden verpakt als grap, meme of game, waardoor radicale ideeën ineens normaal lijken.
Online en offline hangen samen
Negatieve ervaringen offline, zoals discriminatie, uitsluiting, problemen thuis of psychische problemen, kunnen leiden tot eenzaamheid en het gevoel niet begrepen te worden. Online vindt de jongere dan wel steun en erkenning, soms bij mensen met extreme ideeën.
Mogelijke signalen
- Plotselinge verandering in taal, uiterlijk of vriendenkring
- Terugtrekken uit oude contacten en veel tijd in één gesloten online groep
- Steeds sterker wij-tegenover-zij-denken en afkeer van anderen
- Uitspraken die geweld goedkeuren of ertoe oproepen
Eén signaal zegt weinig. Twijfel je? Vraag dan gerust advies.
Bron: Nederlands Jeugdinstituut, Online radicalisering bij jongeren.
Vormen van radicalisering
Radicalisering heeft verschillende gezichten. Bij jongeren lopen ze vaak door elkaar.
Rechts-extremisme
Denkbeelden waarin mensen ongelijkwaardig zijn op basis van afkomst, huidskleur of geloof. Vaak gericht tegen migranten, moslims of Joodse mensen, met complotverhalen over bijvoorbeeld 'omvolking'.
Links-extremisme
Verzet tegen een als onderdrukkend ervaren systeem, zoals de staat, het kapitalisme of politiek 'rechts'. Het wordt extremistisch wanneer geweld of ernstige ontwrichting als middel wordt gezien.
Islamistisch extremisme
Een extreme politieke lezing van de islam waarin geweld of het ondermijnen van de democratische rechtsorde wordt gerechtvaardigd. Dit staat los van het geloof zelf: de grote meerderheid van moslims wijst dit af.
Nihilistisch extremisme
Geweld zonder vaste ideologie. Gevoelens van zinloosheid, woede of verveling gaan samen met fascinatie voor geweld, vaak in online subculturen. Ideeën uit verschillende stromingen lopen door elkaar.
Anti-institutioneel extremisme
Diepe afkeer van de overheid en andere instituties, vaak met complotdenken. Gezag wordt niet erkend en wetten en regels worden als onwettig gezien.
Een jongere met stevige meningen is niet radicaal. Het gaat erom of denkbeelden gepaard gaan met afkeer van anderen en de bereidheid om geweld of ernstige ontwrichting goed te keuren of te gebruiken.
Waar het online gebeurt
Contact met extreme ideeën ontstaat vaak in plekken waar volwassenen weinig zicht op hebben.
- Besloten community's en chatgroepen, zoals servers op Discord, Telegram-kanalen en groepsapps.
- Online games en gameplatforms, zoals Roblox en Steam, met chat, gezamenlijk spelen en eigen communities.
- Socialemedia en videoplatforms, zoals TikTok, YouTube en Snapchat, waar algoritmes jongeren steeds meer van hetzelfde laten zien.
- Alternatieve forums en platforms met een eigen tegengeluid, waar vrijwel alles gezegd mag worden.
Dat een jongere veel gamet of op Discord zit, zegt niets. Wat telt is wat er in die ruimtes gebeurt: met wie hij praat, wat daar wordt gedeeld en wat het met zijn kijk op anderen doet.
Daarom kijken we nieuwsgierig mee in de online leefwereld van de jongere, en niet alleen naar het scherm.
De trap van radicalisering
Een bekend wetenschappelijk model beschrijft radicalisering als een trap met een begane grond en vijf verdiepingen.
Op elke verdieping wordt de ruimte kleiner: steeds minder mensen gaan een verdieping hoger, en hoe hoger iemand komt, hoe minder keuzes hij of zij nog ziet. Online kan dit proces sneller gaan.
Begane grond
Ervaren onrechtvaardigheid
De jongere voelt zich bijvoorbeeld gediscrimineerd, buitengesloten of oneerlijk behandeld. Dit kan leiden tot frustratie en wantrouwen.
Eerste verdieping
Zoeken naar oplossingen
De jongere zoekt manieren om het ervaren onrecht te bestrijden. Wanneer hij geen effectieve, legitieme mogelijkheden ziet, kan de frustratie toenemen.
Tweede verdieping
Verplaatsing van agressie
De boosheid wordt gericht op een vermeende vijand, bijvoorbeeld de overheid of een bepaalde bevolkingsgroep. Extremistische beïnvloeders kunnen dit vijandbeeld versterken.
Derde verdieping
Morele betrokkenheid
De jongere raakt betrokken bij een extremistische groep of overtuiging waarin geweld als gerechtvaardigd of noodzakelijk wordt voorgesteld. De groep kan een gevoel van identiteit en verbondenheid bieden.
Vierde verdieping
Versterking van wij-zij-denken
Het onderscheid tussen de eigen groep en de vermeende vijand wordt steeds scherper. De extremistische organisatie wordt als legitiem beschouwd. Loyaliteit, gehoorzaamheid en geheimhouding kunnen toenemen.
Vijfde verdieping
Overwinnen van remmingen en extremistisch geweld
Psychologische remmingen tegen geweld worden afgebouwd. Tegenstanders worden ontmenselijkt, waardoor extremistisch geweld mogelijk wordt.
Het is een model, geen voorspelling. Niet iedere jongere die zich onrechtvaardig behandeld voelt klimt omhoog, en niet iedereen doorloopt alle stappen. We kijken daarom naar wat een jongere nodig heeft op de verdieping waarop hij of zij zit.
Bron: Moghaddam, F. M. (2005). The Staircase to Terrorism: A Psychological Exploration. American Psychologist, 60(2), 161–169.
Toegepaste methodieken
Wat werkt, begint bij de leefwereld van de jongere.
Gesprek zonder oordeel
We luisteren eerst. Met motiverende gespreksvoering helpen we een jongere zelf na te denken over wat hij of zij wil en wat daarvoor nodig is.
De online leefwereld samen verkennen
Nieuwsgierig in plaats van controlerend. De jongere laat zien waar hij of zij online is: kanalen, games, groepen en voorbeeldfiguren.
Digitale weerbaarheid en mediawijsheid
Manipulatie, desinformatie en groepsdruk leren herkennen, en bewuster omgaan met wat je online ziet en deelt.
Alternatieve verhalen en perspectief
Extreme groepen bieden erbij horen, erkenning en betekenis. Wij helpen een jongere die behoeften op een andere manier in te vullen: via school, werk, sport en mensen die steunen.
Gezin en netwerk versterken
Systeemgericht werken. Ouders krijgen handvatten, en we betrekken school, familie en andere mensen om de jongere heen.
Risico's en veiligheid in beeld
Een gestructureerde inschatting, regelmatig herhaald, met een veiligheidsplan dat samen met alle betrokkenen wordt afgestemd.
Samenwerken in de keten
Korte lijnen met gemeente, wijkteam, school en veiligheidspartners, met heldere afspraken over regie en informatie delen.
Onze werkwijze
Bij 2punt0 bieden we specialistische ambulante begeleiding aan jongeren die te maken hebben met radicalisering en extremisme. Onze aanpak bestaat uit zes stappen:
Intake en analyse
Inzicht krijgen in de situatie, achterliggende problematiek en eventuele veiligheidsrisico's.
Vertrouwen opbouwen
Een veilige agogische band creëren waarin de jongere zich gehoord en begrepen voelt.
Persoonlijke ontwikkeling
Werken aan identiteit, emotieregulatie, kritisch denken en toekomstperspectief.
Gezin en netwerk versterken
Ouders, school en positieve sociale contacten betrekken bij de begeleiding.
Online en offline weerbaarheid vergroten
Leren omgaan met extremistische beïnvloeding, groepsdruk en risicovolle contacten.
Evaluatie en nazorg
Voortgang beoordelen, terugval voorkomen en werken aan duurzame zelfstandigheid.
De hele leefwereld
We werken systeemgericht. Niets staat los van de rest.
- De jongere zelf: wat wil hij of zij, waar is die goed in?
- Het gezin: ouders en verzorgers kennen hun kind het best.
- Het netwerk: familie, vrienden, sportclub, mentor, buurt.
- School: waar loopt het vast en wat gaat goed?
- Vrije tijd: sport, hobby's en de plek waar je rondhangt.
- De online omgeving: social media, games en chatgroepen.
Het doel is herstel, ontwikkeling, zelfstandigheid en participatie: een jongere die zich verder ontwikkelt en weer meedoet.
Extremisme en forensische jeugd
Jongeren met extreme denkbeelden of die met politie en justitie in aanraking kwamen.
We combineren hulpverlening met oog voor veiligheid. Afspraken zijn helder, we werken samen met de betrokken partners en we blijven de jongere zien, niet alleen het gedrag.
Wanneer is dit relevant?
- Een jongere liet strafbaar gedrag zien of loopt risico daarop
- Er zijn zorgen over de veiligheid van de jongere of zijn omgeving
- Zorg- en veiligheidspartners moeten hun aanpak op elkaar afstemmen
Zorgen over een jongere?
Meld aan, of vraag als professional advies of een training aan.